Τα δικαιώματά σου
- Επαρκείς και κατανοητές πληροφορίες από την πρώτη επαφή με τις υπηρεσίες άμεσης ανταπόκρισης
- Προστασία από επαφή με τον δράστη (Διατάγματα προστασίας)
- Πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες στήριξης
- Δωρεάν νομική βοήθεια με δικηγόρο της επιλογής σου (Νομική Αρωγή)
Ποιοί νόμοι σε προστατεύουν;
Κύριοι νόμοι:
- Νόμος 119(Ι)/2000 : Βία στην οικογένεια και Προστασία θυμάτων. Καλύπτει κάθε πράξη που προκαλεί τραυματισμό ή περιορίζει την ελευθερία κάθε μέλους της οικογένειας.
- Νόμος 115(Ι)/2021 : Καταπολέμηση βίας κατά των γυναικών και ενδοοικογενειακής βίας.
Συμπληρωματικοί νόμοι:
- Νόμος 60(Ι)/2014 : Καταπολέμηση εμπορίας ανθρώπων και προστασία θυμάτων.
- Νόμος 209(Ι)/2020 : Καταπολέμηση σεξισμού και διαδικτυακού σεξισμού.
- Νόμος 114(Ι)/2021 : Προστασία από παρενόχληση και παρενοχλητική παρακολούθηση (stalking).
- Νόμος 91(Ι)/2014 : Προστασία παιδιών από σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση.
- Νόμος 51(Ι)/2016 : Ελάχιστα πρότυπα για τα δικαιώματα και την προστασία των θυμάτων εγκλημάτων.
- Νόμος 165(Ι)/2002 και Τροποποίηση 128(Ι)/2024 : Δωρεάν νομική βοήθεια για γυναίκες θύματα βίας χωρίς κοινωνικοοικονομική κριτήρια.
- Άρθρα Ποινικού Κώδικα: π.χ. Άρθρο 233Α για κλειτοριδεκτομή, Άρθρο 150 για υποχρεωτικό γάμο, Άρθρο 144 για βιασμό.
- Νόμοι Οικογενειακού Δικαίου: Δικαιώματα και προστασία μέσα στην οικογένεια.
Διεθνείς Συνθήκες που έχει επικυρώσει η Κύπρος:
- CEDAW : Εξάλειψη κάθε μορφής διάκρισης κατά των γυναικών. Παρέχει μηχανισμό υποβολής παραπόνων και έρευνας για σοβαρές παραβιάσεις.
- Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (Istanbul Convention): Προστασία από βία κατά των γυναικών και ενδοοικογενειακή βία. Απαιτεί μέτρα πρόληψης, προστασίας θυμάτων, δίωξης δραστών και συντονισμένων πολιτικών.
Εθνικά Σχέδια και Στρατηγικές:
- Εθνική Στρατηγική και Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών (2023-2028)
- Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων (2024-2026)
- Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση Εμπορίας Ανθρώπων (2023-2026)
- Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο ∆ράσης για την Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας 2025-2028
Ποιες είναι οι κύριες νομικές διαδικασίες;
Οικογενειακή και Ποινική διαδικασία
Οι νομικές διαδικασίες χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
Οικογενειακή διαδικασία
Aφορά το διαζύγιο, τις περιουσιακές διαφορές μεταξύ συζύγων, καθώς και την επιμέλεια και διατροφή αν υπάρχουν παιδιά.
Δεν υπάρχει καθορισμένος χρόνος διαρκείας των διαδικασιών, συνήθως όπου υπάρχουν τεταμένες σχέσεις μεταξύ του ζευγαριού οι διαδικασίες διαρκούν περισσότερο.
Στο οικογενειακό δικαστήριο η παρουσία σου μπορεί να κριθεί απαραίτητη αν το δικαστήριο δώσει σχετική οδηγία. Εκεί θα έρχεσαι σε επαφή και με τον σύζυγο/τον άλλο γονέα. Αν φοβάσαι να είσαι στην παρουσία του, μπορείς να ενημερώσεις το/τη δικηγόρο σου και εκείνος/η θα ενημερώσει με τη σειρά του/της το δικαστήριο.
Η διαδικασία για οικογενειακά ζητήματα (διαζύγιο, περιουσιακά, διατροφή και επιμέλεια παιδιών) ξεκινά με δική σου αίτηση στο Πρωτοκολλητείο του Οικογενειακού Δικαστηρίου για νομική αρωγήΜπορείς να πάρεις νομικές συμβουλές, να εκπροσωπηθείς στο δικαστήριο και να λάβεις βοήθεια σχετικά με νομικά έγγραφα από δικηγόρο της επαρχίας σου, δωρεάν. Ο όρος που χρησιμοποιείται από δικηγόρους, αστυνομικούς, λειτουργούς των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας για αυτό το σύστημα στήριξης είναι «δωρεάν νομική αρωγή».
- Χρειάζεσαι μόνο την ταυτότητά σου για να κάνεις την αρχική αίτηση.
- Θα σου δοθεί ημερομηνία για να παρουσιαστείς στο δικαστήριο.
Για το οικογενειακό δικαστήριο θα χρειαστεί να διορίσεις δικηγόρο να σε εκπροσωπήσει και με τη βοήθεια του/της θα ακολουθήσεις τη δικαστική διαδικασία.
Ως θύμα βίας, έχεις το δικαίωμα σε δωρεάν νομική αρωγή.
Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος – Λίστα Νομικής ΑρωγήςΠοινική διαδικασία
Aφορά την καταγγελία και κατάθεση σου στην Αστυνομία, την υποβολή αίτησης έκδοσης προστατευτικών διαταγμάτων για σένα και τα παιδιά σου, την διερεύνηση της υπόθεσης, και την δίωξη του θύτη.
Στο ποινικό δικαστήριο η παρουσία σου δεν είναι πάντα απαραίτητη. Θα χρειαστεί μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, για τις οποίες θα σε ειδοποιήσει ο/η δημόσιος/α κατήγοροςΟ/η δημόσιος/α κατήγορος είναι νομικός που εργάζεται για το κράτος σε ποινικές υποθέσεις και εκπροσωπεί την Κυπριακή Δημοκρατία. Ο στόχος του/της είναι να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον – αυτό περιλαμβάνει την καταδίκη των δραστών και την προστασία των θυμάτων. για να παρουσιαστείς.
Προσοχή: Οι δύο διαδικασίες, οικογενειακή και ποινική, δεν συνδέονται αυτόματα. Δηλαδή, τα δύο δικαστήρια δεν ανταλλάσσουν στοιχεία της υπόθεσης μεταξύ τους ακόμα και αν αφορά τα ίδια άτομα (π.χ. εσένα και τον σύντροφο σου). Θα πρέπει το οικογενειακό δικαστήριο να ενημερώνεται ότι εκκρεμεί ποινική διαδικασία.
Είναι σημαντικό ο/η δικηγόρος σου να ενημερώσει το οικογενειακό δικαστήριο ότι εκκρεμεί ποινική διαδικασία.
Επιμέλεια, επικοινωνία και διατροφή παιδιών
Τα ζητήματα επιμέλειας των παιδιών εκδικάζονται στο Οικογενειακό Δικαστήριο.
Το Δικαστήριο πριν εκδώσει απόφαση για γονική μέριμνα/ επιμέλεια, αναμένεται να ζητήσει από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας να ετοιμάσουν σχετική Έκθεση, δηλαδή να ερευνήσουν την οικογένεια και να καταγράψουν πού και πώς ζει το παιδί/τα παιδιά, και τι είναι το καλύτερο για αυτό/α. Με βάση αυτή την Έκθεση, το Δικαστήριο παίρνει απόφαση:
- Με ποιον από τους δύο γονείς θα διαμένει το παιδί
- Πώς και πότε θα βλέπει τον άλλον γονιό (ώρες, ημέρες, διακοπές).
Επίσης, το Δικαστήριο αναμένεται να ζητήσει Έκθεση Αξιολόγησης των παιδιών σου από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας, ώστε να ακουστεί η δική τους άποψη, τα συναισθήματα και οι ανάγκες τους. Αν δεν το πράξει το Δικαστήριο, μπορείς να το ζητήσεις και εσύ μέσω του/της δικηγόρου σου.
Το σημαντικότερο είναι το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών και η προστασία του προστατευτικού γονέα/γονέα θύματος.
Τι θα συμβεί με την επιμέλεια των παιδιών μου στο δικαστήριο αν εκκρεμεί ποινική υπόθεση εναντίον του γονέα θύτη;
Το οικογενειακό δικαστήριο το οποίο εξετάζει θέματα γονικής μέριμνας/επιμέλειας, αναμένεται να λάβει υπόψη την ποινική δίκη σύμφωνα με το άρθρο του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 (216/1990) καθώς και με το άρθρο 31 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Στην περίπτωση που υπάρχει κίνδυνος, μπορεί να περιορίσει ή να αφαιρέσει την επιμέλεια του παιδιού/των παιδιών μέχρι την τελική δικαστική απόφαση.
Η συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών είναι απαραίτητη και οποιαδήποτε απόφαση που θα ρυθμίζει το δικαίωμα γονικής μέριμνας και επικοινωνίας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών.
Τι χρειάζεσαι για το επίδομα μονογονιού
Το Επίδομα Μονογονεϊκής Οικογένειας δίνεται επιπλέον του Επιδόματος Τέκνου (περισσότερες πληροφορίες εδώ) και έχει στόχο την οικονομική στήριξη του γονέα που μεγαλώνει μόνος/η του/της τα παιδιά.
Το δικαιούσαι αν:
- Μεγαλώνεις μόνη τα εξαρτώμενα παιδιά σου
- Λαμβάνεις ήδη το Επίδομα Τέκνου
- Το ετήσιο ακαθάριστο οικογενειακό εισόδημα σου δεν ξεπερνά τις €49.000
- Υπάρχει επίσημο διαζύγιο από οικογενειακό δικαστήριο ή εκκλησιαστικό διαζύγιο/βεβαίωση πνευματικής λύσης γάμου.
Επιπλέον, το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας μπορεί κοινή ένορκο δήλωση (affidavit) ως στοιχείο επιβεβαίωσης ότι οι γονείς δεν είναι πλέον μαζί, στην περίπτωση που λείπουν δικαστικά διατάγματα (διατροφής/ γονικής μέριμνας) αλλά υπάρχουν άλλα επαρκή στοιχεία (π.χ. διάταγμα αποκλειστικής χρήσης της οικογενειακής στέγης).
Σημειώνεται ότι, εάν είσαι σε διάσταση δεν μπορείς να θεωρηθείς μονογονέας για το επίδομα, εκτός αν υπάρχει δικαστική απόφαση επιμέλειας/ φύλαξης παιδιών.
Το ποσό του επιδόματος εξαρτάται από τον αριθμό των παιδιών σου και το εισόδημα σου. Αν λαμβάνεις διατροφή, πρέπει να τη δηλώσεις στην αίτηση μαζί με το Διάταγμα Διατροφής ή Κοινή Ένορκη Δήλωση των γονέων, γιατί υπολογίζεται στο εισόδημα.
Άρα, για να αιτηθείς το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας, θα χρειαστεί να έχεις απόφαση του οικογενειακού δικαστηρίου για:
- Διαζύγιο
- Διατροφή
- Γονική μέριμνα
Ποια μέτρα υπάρχουν για την προστασία/ ασφάλεια σου;
Ποινικά και μη ποινικά μέτρα
Για προστασία/ ασφάλεια σου μπορείς να λάβεις ποινικά και μη ποινικά μέτρα.
Ποινικά μέτρα
Τα ποινικά μέτρα απαιτούν καταγγελία στην Αστυνομία και περιλαμβάνουν τα πιο κάτω προστατευτικά διατάγματα:
- Προσωρινό διάταγμα ή διάταγμα απομάκρυνσης θύματος: Εκδίδεται για να απομακρυνθεί το θύμα από επικίνδυνη κατάσταση. Το ζητούν η Αστυνομία, η Νομική Υπηρεσία ή οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας.
- Προσωρινό διάταγμα ή διάταγμα αποκλεισμού κατηγορουμένου: Απαγορεύει στον κατηγορούμενο να πλησιάζει το θύμα, την κατοικία, τον χώρο εργασίας ή άλλα μέρη που ορίζει το δικαστήριο. Το αίτημα μπορεί να γίνει από το θύμα (μέσω δικηγόρου), την Αστυνομία, τη Νομική Υπηρεσία ή τις ΥΚΕ.
Για να εκδοθούν αυτά τα διατάγματα, η Αστυνομία πρέπει να κάνει Αξιολόγηση Κινδύνου για την περίπτωσή σου. Το αποτέλεσμα βοηθά το δικαστήριο να αποφασίσει για τα διατάγματα. Αν η Αστυνομία δεν κάνει την αξιολόγηση, μπορείς να τη ζητήσεις εσύ, είναι δικαίωμά σου.
Προσοχή: Αν έχεις παιδιά, είναι εξαιρετικά σημαντικό να ζητήσεις όπως το προσωρινό διάταγμα ή διάταγμα αποκλεισμού κατηγορουμένου συμπεριλαμβάνει και τα παιδιά σου. Για να γίνει όμως αυτό, θα πρέπει να αναφέρεις στην καταγγελία σου στην Αστυνομία ότι μαζί με σένα βιώνουν βία και τα παιδιά σου (ως μάρτυρες ή άμεσα θύματα βίας).
Μη-ποινικά μέτρα
Τα μη ποινικά μέτρα δεν συνδέονται με καταγγελία στην Αστυνομία:
- Εισδοχή σε Καταφύγιο/ Χώρο Φιλοξενίας: Μπορείς να τηλεφωνήσεις απευθείας στη γραμμή βοήθειας 1440 και να ζητήσεις να πας μαζί με τα παιδιά σου σε καταφύγιο γιατί κινδυνεύεις.
- Εφαρμογή ELPIS: Μπορείς να εγκαταστήσεις την εφαρμογή ELPIS APP με τη βοήθεια της Αστυνομίας στο κινητό σου. Η εφαρμογή παρέχεται δωρεάν από την Αστυνομία Κύπρου και η χρήση είναι απλή: σε περίπτωση κλιμάκωσης της βίας/ κινδύνου, στέλνεις άμεσο μήνυμα ανάγκης μέσω του κουμπιού «SOS» και ειδοποιήσεις την Αστυνομία για να λάβεις την απαραίτητη βοήθεια.